Kweek

De voortplanting

Wanneer er in een groep méér dan één man aanwezig is, dan is vooral in de paartijd de periode dat de inferieure man uit moet kijken voor de dominante man. Juist in deze tijd ontstaan er gevechten en daardoor soms ernstige verwondingen. Toch is het niet per definitie altijd de dominante man die met de vrouwtjes paart. Vaak heeft deze het zo druk met dominant zijn dat het inferieure mannetje zijn kans schoon ziet en paart. De huiskamerterraria die wij gewend zijn, zijn qua afmetingen niet geschikt om twee of laat staan meerdere volwassen mannen samen te houden. Heel af en toe hoor ik wel eens van iemand dat een groep leguanen met twee mannen het bij hun wel goed doet. Dit zijn echt uitzonderingsgevallen, het gaat maar zelden goed. De inferieure man zal altijd gestresst zijn en op den duur gaat zijn gezondheid daaronder lijden en dat is in het gunstigste geval. Meestal eindigt het met afgerukte ledematen en de dood als gevolg. Als twee van die grote groene mannen elkaar in de natuur tegenkomen komt het vaak niet eens tot een confrontatie, over het algemeen vlucht één van de twee weg en dat kan in een terrarium natuurlijk niet. In gevangenschap worden leguanen wat eerder geslachtrijp dan in de natuur, en wel op een leeftijd van twee, in uitzonderingsgevallen zelfs anderhalf jaar. De leguanen in het wild baltsen en paren aan het begin van de droge tijd, vaak van november tot januari. In gevangenschap worden paringen in ieder jaargetijde waargenomen. Bij dezelfde kweekgroep echter ieder jaar weer op dezelfde tijd, zodat ook in het terrarium de jaarlijkse voortplantingscyclus exact gehandhaafd wordt. Door te zorgen voor een lagere luchtvochtigheid in het terrarium en zo een wat drogere tijd in te stellen in november en december worden de leguanen  gestimuleerd om te paren. Als een koppel elkaar ligt volgt na een periode van verhoogd actief gedrag en heftig kopknikken (de balts), de daadwerkelijke paring. Vaak ook reageren vrouwtjes door uit de buurt van het mannetje te blijven (in kleine terraria is dit een probleem), of door het mannetje van zich af te houden met de poten en ook door hem te bedreigen of zelfs te bijten. Uiteindelijk zal het mannetje door veel aandringen toch zijn zin doorzetten en hij plaatst dan op de gebruikelijke wijze de paringsbeet in de nek van het vrouwtje en brengt dan zijn staart onder die van het vrouwtje. Hierna penetreert hij haar cloaca (geslachtsorgaan) met één van zijn twee hemipenissen. Het mannetje gebruikt hiervoor simpelweg de hemipenis die zich het dichtst bij de cloaca van het vrouwtje bevind. De tweede hemipenis wordt bij de paring niet gebruikt. Nadat het mannetje soms met meerdere vrouwtjes verschillende keren heeft gepaard, keert normaal gesproken de rust weer terug in het terrarium. Volgens verschillende literatuur schijnt het in paartijd ook wel voor  te komen dat vrouwtjes met elkaar proberen te paren. Het is verder opmerkelijk dat mannen zich vaak tijdens de paartijd erg agressief kunnen gedragen tegenover hun verzorger. Mijn man Bambam heeft daar gelukkig geen last van. Ook is het bekend dat mannen heftig kunnen reageren op menstruerende (en dus vrouwelijke) verzorgers, dit omdat leguanen het vrouwelijke hormoon oestrogeen kunnen ruiken. Ook daar hebben we bij onze eigen man Bambam nooit niks van gemerkt.

De dracht/De eileg

Tijdens de dracht die onder normale omstandigheden tussen de 8 en 10 weken duurt zal er aan het vrouwtje niets bijzonders te zien zijn. Ze eet gewoon en gedraagt zich verder normaal. Het is zaak het vrouwtje in deze periode zo veel mogelijk voer aan te bieden als ze lust. In deze periode hebben de vrouwtjes een verhoogde eiwit behoefte en dan is het niet slecht om wat dierlijk voedsel aan te bieden zoals geweekte katte brokjes of katte voer uit blik. Probeer wel een merk katte voer uit te zoeken waarin minimaal anderhalf keer zoveel kalk zit als fosfaat. Let er ook op dat er niet zoveel zout inzit (vergelijk !). Ook zijn er eiwitrijke groenten zoals tofoe of bieslook die je in deze periode goed kunt gebruiken. Na 5 à 6 weken wordt het vrouwtje dikker hoewel ze nu minder eet. Ze heeft nu een grote behoefte om te drinken. Je zult dan dus dagelijks vers drinkwater aan moeten bieden (verrijkt met een theelepel calciumlactaat per 250 ml). Na 7 à 8 weken is het vrouwtje duidelijk drachtig en zijn de eieren als ronde knikkers in haar lichaam te zien en te voelen. De laatste twee weken eet het vrouwtje helemaal niets meer. In de natuur gaan vrouwtjes in de laatste week vrijwel ineens het definitieve leghol graven, in gevangenschap echter is er vaak een langere periode dat leguanen graafgedrag vertonen. Proefgraven noem ik dat altijd. Ze zullen onder andere tegen de ruiten krabben en overal proberen te graven. Het vrouwtje is dan zeer onrustig en wil uit het terrarium om een geschikte plaats te vinden om haar eieren te leggen. Het is daarom zaak bijtijds een kunstmatig leghol oin het terrarium te plaatsen. Veel leg holen worden niet geaccepteerd, ze worden vaak leeg gegraven maar niet gebruikt om eieren in te leggen. Andere leg holen worden wel geaccepteerd en benut. De criteria die de leguanen hiervoor instinctmatig hebben zijn waarschijnlijk de temperatuur, de vochtigheid en de structuur van de bodem. En waarschijnlijk ook de beschutting die ze hebben in het hol. Het beste is dus om een flinke bak te maken waar het vrouwtje enkel via een gat in past. In deze bak met vochtig zand of bijvoorbeeld een mengsel van tuinaarde en zand kun je een warmte mat of kabel stoppen om de bak op temperatuur te houden (ongeveer 30 graden Celsius). Dek dan wel die mat of kabel af met bijvoorbeeld een houten of plexiglas plaat anders graaft ze 'de verwarming' kapot. Dat levert zeker brandwonden op en het kost je extra euro's. Maak dus de verwarming in een soort van dubbele bodem. -Als de leguanen uiteindelijk toch de eieren in het terrarium leggen is dat meestal op plaatsen waar je het niet verwacht. Kort voordat het drachtige vrouwtje de eieren legt wordt ze aanzienlijk mager. Dit zie je aan de staartbasis die ingevallen is. Na het leggen is het dier vel over been. Met wat extra eiwitrijk voedsel is ze echter in een week of twee weer op haar oude gewicht. Houdt het dier tijdens die herstel periode wel extra in de gaten. Soms ook treed er legnood op als het vrouwtje helemaal geen geschikte plek kan vinden om de eieren te leggen. Vaak wordt het vrouwtje dan weer rustiger en begint zelfs weer te eten. Dan zul je contact op moeten nemen met de dierenarts. Als dan bij de dierenarts d.m.v een röntgenfoto vastgesteld wordt dat de leguaan inderdaad drachtig is wordt meestal begonnen met het injecteren van oxytocine om de weeën op te wekken. Er zijn echter ook aandoeningen zoals cysten en tumoren waarvan de symptomen lijken op drachtigheid. Neem daarom altijd contact op met de dierenarts als je denkt dat het langer dan 10 weken gaat duren. Meestal is een eerste legsel niet bevrucht. In de regel bestaat een eerste legsel uit 6 tot 10 eieren. Een gemiddeld legsel bestaat uit 30-40 eieren maar een volgroeid vrouwtje kan ook wel 80 eieren leggen!

De incubatie van de eieren

De eieren moeten zo snel mogelijk uit het terrarium worden gehaald. De ouders kunnen de eieren kapot graven of andere leguanen kunnen ze opvreten of beschadigen. In dat stadium moet er natuurlijk al een broedstoof klaar staan. Een broedstoof kun je in principe van allerlei dingen maken. Sommigen gebruiken een oud aquarium, curverbox of koelbox. Ik heb een eenvoudige broedstoof zelf gemaakt van een oude koelkast. Hierin zet ik een laag water. In dat water komt een aquarium verwarmingselement. In de broedstoof komt ook een lamp die d.m.v een thermostaat op de ingestelde temperatuur van 29-30°C gehouden wordt. Metingen in legsels van groene leguanen hebben aangetoond dat er tijdens de hele incubatie periode een relatief constante temperatuur heerst van 30°C. Boven het water in de broedstoof komen de eieren in bakjes. De bakjes worden voor ongeveer 3/4 gevuld met substraat. De eieren komen daar in te liggen op zo'n manier dat ze nog voor ongeveer de helft zichtbaar zijn. Als substraat kan vermiculite gebruikt worden of een mengsel van sphagnum/turf, aarde/turf of zand/turf. De meningen lopen hierover uiteen want met alle materialen worden goede kweekresultaten behaald. Zelf gebruik ik vermiculite. Het substraat moet in ieder geval gifvrij, goed vocht vasthoudend en zo steriel mogelijk zijn. Het substraat waarin de eieren liggen moet goed vochtig zijn maar het mag niet gaan schimmelen of rotten. De relatieve luchtvochtigheid in de broedstoof moet maximaal zijn. 95-100 %. De incubatie duurt ongeveer 60-90 dagen. Als er eenmaal een leguaantje uit zijn ei kruipt is het verleidelijk om hem te helpen. Dit is echter af te raden omdat jonge leguaantjes de kans moeten krijgen om de gehele dooierrest te verteren. Eenmaal helemaal uit het ei moeten de kleintjes in een klein steriel terrarium geplaatst worden waar ze niet lang kunnen verblijven. Jonge leguanen groeien heel snel, een lengte toename van 4 cm per maand het eerste jaar is heel gewoon. Daardoor groeien ze snel uit een klein terrarium en moeten ze naar een groot verblijf. Het verhaal dat ze zich aanpassen aan de ruimte die ze hebben is dus een fabeltje! Het klopt wel dat ze minder hard groeien in een te kleine ruimte maar dat is puur van de stress en dus niet omdat ze zich aanpassen.

               Meer weten over de paarperiode, graafgedrag en een zich uitslovende man? Lees ook Mijn verhaal.